Perfectionismecoaching: wanneer hard werken niet meer helpt

Wat is perfectionismecoaching?

Ik ben echt – maar dan ook écht – enthousiast over perfectionismecoaching. Omdat ik de voorbije maanden telkens opnieuw heb gezien wat er mogelijk wordt wanneer iemand begrijpt wat perfectionisme in wezen is.

Perfectionisme is geen karaktertrek. Het is een overlevingsstrategie. En wanneer je dat écht begrijpt, verandert alles.

We spreken zo makkelijk over “hij is gewoon perfectionistisch” of “zij legt de lat altijd hoog”. Alsof het een eigenschap is, iets neutraals zelfs. Misschien heb je dat zelf ook al eens gezegd. Of gedacht. Maar in de praktijk zie ik iets anders. Ik zie mensen die diep vanbinnen de overtuiging meedragen dat hun waarde afhangt van wat ze doen, bereiken of bewijzen.

Perfectionisme als bevestigingsdrang

In 'Zeg me dat ik oké ben' beschrijft Marcel Hendrickx perfectionisme als een bevestigingsdrang. Geen ambitieprobleem, geen disciplinekwestie. Maar een innerlijke honger naar geruststelling: ben ik oké zoals ik ben?

Het gaat niet over hoge standaarden. Het gaat over bestaansrecht. Veel mensen hebben al honderd keer gehoord dat ze “minder streng moeten zijn voor zichzelf”. Dat ze moeten loslaten. Dat fouten maken menselijk is. Ze weten dat ook. Rationeel klopt het allemaal.

Maar als perfectionisme eigenlijk een vraag is – zie je mij, ben ik goed genoeg? – dan begrijp je waarom harder werken het niet oplost. Dan begrijp je waarom iemand na een compliment meteen denkt: “Ja maar, het was niet perfect.” Waarom succes nooit lang blijft hangen. Waarom rust onrustig voelt.

Telkens wanneer ik dat kader uitleg, aan coachees, collega's, familie, ... zie ik iets veranderen in hun blik. Een soort (h)erkenning. Een soort opluchting. Alsof er eindelijk woorden komen voor iets wat ze al jaren voelen, maar nooit zo benoemd kregen.

En vaak volgt dan stilte. Omdat het plots niet meer over prestaties gaat. Maar over iets veel kwetsbaarders.

Waarom klassieke coaching perfectionisme niet oplost

Ik denk aan een coachee met een zwaar persoonlijk verleden. Ze was sterk, rationeel, analytisch. We hebben het vaak over leiderschap, grenzen, zelfzorg. Maar telkens opnieuw kwam dat gevoel terug: nooit genoeg. Altijd beter moeten. Toen ik met haar het concept van het prestatiedeel en het vrije kind introduceerde, zei ze bijna meteen: “Dat vrije kind? Dat is er bij mij niet meer.”

Ik voelde haar wantrouwen. En tegelijk wist ik dat we we daar niet via inzicht zouden geraken.

Dat is voor mij het grote verschil met klassieke coaching. Als het hoofd het wist, had het hoofd het al lang opgelost. Als harder werken de oplossing was, dan zou je vandaag al rust voelen. De meeste perfectionisten zijn slim, reflectief, zelfbewust. Ze kunnen perfect uitleggen waar hun patroon vandaan komt. Maar begrijpen is niet hetzelfde als bevrijd zijn.

Werken met innerlijke delen: het prestatiedeel en het vrije kind

In perfectionismecoaching werken we met innerlijke delen. Het prestatiedeel – dat waakt, controleert, plant, zichzelf pusht – heeft ooit een belangrijke taak opgenomen: zorgen dat jij erbij hoorde, dat je veilig was, dat je erkenning kreeg. Dat deel gaan we niet wegduwen. Integendeel. We geven het erkenning voor de geleverde inspanningen. En tegelijk maken we opnieuw ruimte voor een ander stuk in jou: het vrije kind. Het deel dat speels is, creatief, spontaan. Dat niet moet bewijzen, maar gewoon mag zijn. Het gaat niet over kiezen tussen presteren of vrijheid. Het gaat over evenwicht. Zodat het prestatiedeel niet langer alleen aan het stuur zit, maar het vrije kind ook weer mee mag rijden.

Bij haar gebeurde het heel voorzichtig. Eerst weerstand. Dan stilte. En dan… een breekbaar moment waarop ze voelde dat er wél nog iets zachts in haar zat. Iets dat verlangde naar lichtheid, speelsheid, gewoon mogen zijn. Ik kreeg kippenvel.

En dan voel ik waarom ik dit zo graag doe. Niet om nóg een inzicht te verzamelen voor het verstand. Maar om mensen in zichzelf dat stukje terug te laten voelen. Het is geen rationeel inzicht of cognitieve doorbraak. Het is een thuiskomen.

Perfectionisme in leiderschap en op het werk

Hetzelfde zie ik in business coaching. Een leidinggevende die worstelt met delegeren, die alles zelf blijft controleren, die uitstelt...

We kunnen daar technieken op plakken: feedbackmodellen, structuur, afspraken. En soms helpt dat. Maar wanneer we dieper kijken, blijkt het vaak te gaan over diezelfde onderstroom: ik mag geen fouten maken, want dan val ik door de mand. En als ik door de mand val, ben ik niet meer oké.

Of die medewerker die vandaag tegenover mij zat. Slim, geëngageerd, maar uitgeput. Hij dacht dat zijn probleem time management was. Tot hij begreep dat hij eigenlijk voortdurend bezig was met bewijzen dat hij zijn plek waard was.

Symptomen van perfectionisme: hoe herken je het?

Perfectionisme uit zich o.a. in de volgende symptomen:

• Bevestigingsdrang ▹ Wanneer je merkt dat je moeilijk nee zegt, voel je misschien ook hoe je conflicten liever vermijdt en feedback geven lastiger wordt.

• Onrealistische kwaliteitseisen ▹ Je legt de lat hoog, terwijl je brein telkens fluistert dat het nóg beter kan.

• Laag zelfbeeld ▹ Je voelt jezelf onbelangrijk of minder waard dan anderen.

• Controledrang ▹ Je delegeert moeilijk en onverwachte veranderingen doen je stress stijgen. To-do lijstjes geven je houvast.

• Denken en piekeren ▹ Je hoofd draait op volle toeren, je innerlijke criticus ook.

• Angsten ▹ Faalangst of andere angsten zetten je vast.

• Uitstelgedrag ▹ Je vertoont gemakkelijk uitstelgedrag.

• Moeilijk beslissen ▹ Je kan moeilijk kiezen of beslissen. Je motto is ‘kiezen is verliezen’.

• Verantwoordelijkheidsgevoel ▹ Je zorgt. Je lost op. Je vangt op. En ergens weet je dat dat iets van jou vraagt.

• Blijven doorgaan ▹ Je blijft maar doorgaan, opgeven staat niet in je woordenboek, zelfs wanneer je lichaam schreeuwt om rust.​

Het zijn symptomen van een systeem dat ooit slim was, maar vandaag uit balans is.

Wat mij zo raakt in deze methode, is dat we niet vechten tegen het prestatiedeel. We brengen het in gesprek met het vrije kind. We zoeken geen schuldige, maar evenwicht. Het gaat niet over “stoppen met perfectionistisch zijn”. Het gaat over ruimte maken voor spontaniteit, mildheid en innerlijke veiligheid.

Perfectionismecoaching: van bewijsdrang naar eigenwaarde

En telkens opnieuw zie ik hoe krachtig dat is. Hoe mensen zachter worden voor zichzelf. Hoe leiders menselijker worden. Hoe prestaties paradoxaal genoeg verbeteren wanneer de druk op bestaansrecht vermindert.

Elke keer wanneer iemand dat vrije kind weer voelt, weet ik opnieuw waarom ik dit werk doe. Dat is waarom ik hier zo enthousiast over ben. Omdat dit geen oppervlakkige optimalisatie is. Het is werken op de laag waar het ooit begonnen is.

Misschien herken je iets van jezelf in dit verhaal. Misschien voel je dat jouw drive niet alleen over ambitie gaat, maar ook over bevestiging.

En terwijl je dit leest, kan je jezelf zacht de vraag stellen: voor wie probeer ik het eigenlijk zo goed te doen? Misschien is het tijd om niet nóg harder te werken aan jezelf. Maar om te onderzoeken welk deel in jou ooit heeft besloten: ik moet eerst bewijzen dat ik oké ben.

Want je bent het al.

♡ Wil je dit soort inspiratie ook rechtstreeks ontvangen?

Schrijf je dan hier in.